İmam Abdullah Zaviyesi Kazısı

HKFK-06-İA

Hasankeyf-Batman karayolu başlangıcında, tepelik bir alan üzerinde yer alan İmam Abdullah Zaviyesi, Hz. Muhammed’in soyundan geldiğine inanılan ve yöre halkı tarafından büyük saygı gösterilen İmam Abdullah’a ait zaviye ve türbenin etrafında zamanla gelişen bir külliye konumundadır.

İmam Abdullah Zaviyesi'nin Restorasyon Öncesi Görünümü
İmam Abdullah Zaviyesi’nin Restorasyon Öncesi Görünümü

Etrafı kademeli teras ve duvarlarla çevrili olan birinci grupta, avlunun kuzeyinde bir türbe, doğu bitişiğinde örtüsü ve beden duvarlarının bir bölümü yıkılmış geniş bir zaviye odası ve minare; güneyde mescit ile kuzeyine sonradan eklenen bir oda yer almaktadır. İkinci grubu oluşturan, ancak günümüze birkaç duvar parçası ile temel seviyesinde ulaşabilen yapılar ise alanın güney doğusunda yer almaktadır. Tüm mekânlar zamanla mezarlık haline gelmiştir .

Mevcut yapı kitlesinin doğusundaki mezarlık içinde, 2006 yılında yapılan kazılarla 6.90 x 6.60 m ölçülerinde bir havuz tespit edilmiş ve in situ kotundan -0.90 m derinliğinde zeminine ulaşılmıştır . Havuzun kuzeyinde, aynı aksta olmayan bir eyvan kalıntısı ortaya çıkarılmıştır. Ortalama 0.60 m. derinliğinde zemini olan eyvanın doğu ve batısında duvar kalıntıları tespit edilmiş, ancak çevrede bulunan mezarlardan dolayı, bu mekânların kazısı yapılamamıştır. Bugünkü zaviyenin güneydoğusunda yer alan ve mevcut izlerden tonozlu bir mekân olduğu anlaşılan alanın kazılması sonucu, asıl zaviyeye ait mimari kalıntılara rastlanmıştır .

Bu bulgular ışığında, Asıl zaviyenin XII. yüzyılda Artuklular zamanında yapıldığı; yıkılması sonucu İmam Abdullah’ın türbesinin bulunduğu mekân esas alınarak Eyyûbi Sultanı Takıyyeddin Abdullah (1249-1294) zamanında yeniden inşa edildiği; türbe girişindeki kitabeye göre 878 (1478) tarihinde Akkoyunlular tarafından tamir edildiği sanılmaktadır.

Halen Diyarbakır müzesinde koruma altında bulunan göz kamaştıran oyma ahşap kapı, orijinal hali ile günümüze ulaşan birkaç ahşap parçadan biridir.

İmam Abdullah Zaviyesi Restorasyon Sonrası Görünüm
İmam Abdullah Zaviyesi Restorasyon Sonrası Görünüm