Haydar Baba Zaviyesi Kazısı

HKFK-09/HB

Haydar Baba Zaviyesi Hasankeyf’in doğusunda, Salihiye Bahçeleri olarak adlandırılan alanda, 526 rakımda kurulmuştur. Zaviye, ismini, Haydar Baba olarak adlandırılan türbeden almaktadır. Zaviye ve çevresindeki yapılar, bu türbe çevresinde şekillenmiş ve zamanla türbenin etrafı da küçük bir mezarlığa dönüştürülmüştür .

2009 döneminde yapılan çalışmalar, alandaki yapıların dağılımına göre toplam 12 ayrı açmada yürütülmüştür.

Haydar Baba Zaviyesi olarak adlandırılan yapılar topluluğu türbe merkezli gelişmiş küçük bir külliye olarak da nitelendirilebilir. Elde edilen bulgular bu alanda en az üç ayrı dönemin yaşanmışlığına işaret etmektedir.

Salihiye Bahçeleri olarak adlandırılan mekân bir bütün olarak değerlendirildiğinde yaygın olarak bu bağlık alanda köşklerin ve köşk taklidi yapılaşmanın varlığı gözlemlenmektedir. Bu mimarinin ilk aşamasında eyvanlı, havuzlu bir mekân düzenlemesini bu yapılaşmanın ilk evresi olarak değerlendirmek mümkündür. Alanın fonksiyonel değişiminin türbe ve cami inşasıyla olduğu düşünülmektedir. Türbede yatan bizim henüz kimliği konusunda fikir beyan edemediğimiz zatı, muhtemel bir evliya, derviş ya da bir şeyh kabul edebiliriz. Bunun vefatı ile yapılan türbe bir ziyaretgâh olmuş, türbeyi ziyaret edenlerin yemek yemesi ve kalması için zaviye yapıları inşa edilmiş olmalıdır. Yine türbe çevresine duyulan saygı ve hürmetin ifadesi ile çevresi küçük bir mezarlığa dönüşmüş olduğunu söylemek mümkündür. Üçüncü aşaması ise son dönemde mevcut yapılaşmanın üzerine, derme çatma, yapılaşmanın sadece taban ve temel seviyesindeki katmanlarıdır.